Święto omleta ;-)

Rokrocznie, niedługo po Świętach Wielkanocnych miasto Dumbéa celebruje „Fête de l’Omelette et de la Rivière”, czyli festyn ku czci omleta (!) i rzeki. W parku Fayard, położonym nad malowniczą rzeką, przez cały weekend można napawać się urokliwym kiczem lokalnego jarmarku - z wesołym miasteczkiem i kiermaszem bibelotów. Na scenie - pokazy taneczno-wokalne artystów z wyspy, jak i z okolic (Fidżi, Vanuatu, etc.) Kwintesencją imprezy jest niedzielne pichcenie wielgaśnego omleta z 7000 jajek, smażonego na patelni o 3,5-metrowej średnicy! Tym razem miałam niestety jedynie okazję przypatrzyć się sobotniej części imprezy, ale przynajmniej patelnię sfotografowałam ;-). Ta oraz parę innych ciekawych fotek – poniżej.

Every year around Easter time, a Giant Omelette Festival is held in the town of Dumbéa. The celebrations take place in the Park Fayard, by a nice river. Throughout the weekend, families enjoy the “charming” kitsch of a local event – from a small amusement park, to souvenir stalls, to snack stands, etc. I particularly liked songs and dances performed on scene by local and foreign artists (from the Fiji Islands, from Vanuatu, and other). The culmination of the celebrations is preparation of a giant omelette, made from 7,000 eggs, and fried on a pan of the 3.5-meter diameter. Unfortunately, I could only attend the Saturday part of the Festival. Below – at least a photo of the giant pan, as well as some other interesting shots.

Parc Fayard, Dumbéa

Local “mamies”

Frédérique

The giant pan

Popisy tancerzy z wysp Fidżi ;-)

Le tayo

The tayo, also known as the patois of St. Louis, is a linguistic phenomenon. This language came into existence between 1860s and 1920s, when the Catholic Mission (La Mission, photo above) of St. Louis was being implemented. At the time, groups of native Melanesians, predominantly from three areas of Caledonia, were resettled to work for the missionaries and ultimately remained in the territory – constituting the present village of St. Louis. Given that the missionaries spoke French and that members of each resettled group spoke a different language (nowadays it is still estimated that some 27-28 various languages are used in the territory), at first a sort of patois was formed, with predominantly Franco-Caldoche (Caldoche – originally, the French colon of New Caledonia) vocabulary and phonology, and Melanesian syntax and semantics. The patois was then retained by the generations to follow and ultimately took the form of a language per se. It is nowadays classified as the only French-based Creole language in the South Pacific.

Until present days the tayo is relatively unknown. A purely oral language, it is only spoken by a small community of approximately 1,500-2,000 people. While in the West Indies, on a number of occasions I mentioned my project to later study tayo in New Caledonia. Not once did I meet a person familiar with this patois. Even the inhabitants of St. Louis tend to describe their language as a lower, or an improper, version of French. Due to a constant contact with the latter one, the tayo has gradually lost a great part of its Melanesian linguistic roots and contains more and more French vocabulary.

Linguistic documentation regarding the tayo is very much limited. As far as I know, the last and at the same time the most detailed research on the language of St. Louis was conducted almost twenty years ago, by the German Professor Sabine Ehrhart. Before then the tayo was only mentioned in generalized linguistic classifications and briefly described by Chris Corne. In the 1990s Karin Speedy from New-Zealand hypothesized that the formation of the tayo was originally influenced by the migration from another French colony at the time, Réunion in the Indian Ocean, but the origins of the patois remain disputable.

Given that there has been at least one generation shift since the time when Professor Ehrhart conducted her research in St. Louis, during my stay in the village I will try to compare the language spoken by the elderly to its more recent version spoken by the youth. I expect some difficulties because, unlike the other Creole languages I have looked at, the use of the patois is restricted only to convivial situations. The tayo is hardly ever employed in presence of the “outsiders.” Except for a few local songs there has not been any major production (TV/radio) in the language. Moreover, it will seemingly be impossible to appear incognito (by no means do I look Kanak :-) in order to listen to some informal speech.

St. Louis

Fragmenty z pamiętnika:
(Excerpts from my diary)

Dziś jest środa. Przedwczoraj wieczorem, po niemal 30 godz. w podróży, dotarłam na lotnisko Tontouta, oddalone o ok. 40 km od stolicy terytorium – Nouméi. Stąd Jessica i Kyo zabrali mnie do St. Louis, gdzie mieszkam u rodziców Kyo – Josiane i Narcisse’a.
Today is Wednesday. Two days ago at night, after a 30-hour-long journey, I finally arrived at the Tontouta airport located some 40 kilometers north of the island’s capital, Nouméa. Jessica and Kyo came to pick me up at the airport and took me directly to the village of St. Louis, where I will be staying at Kyo’s parents’ – Josiane and Narcisse.
St. Louis to położona w strefie rezerwy etnicznej „tribu”, czyli wioska plemienna. Zwykle przyjezdni nie mają tu wstępu. Nie budują w okolicy domów ani nie wynajmują kwater. Niezwykłym szczęściem, a nawet zaszczytem, jest więc fakt, że dzięki profesor Sabine Ehrhart (kontakt mailowy) porozumiałam się z Jessicą, która następnie zaproponowała mi, bym zamieszkała u jej cioci.
Located within the confines of an indigenous reserve, St. Louis is a tribal village. Usually the out-comers do not stay here; they do not build houses or rent apartments in St. Louis. I thus consider myself particularly lucky, honored even, to have been invited to stay in the village together with Jessica’s family (I got in touch with Jessica, who later put me in touch with her aunt and uncle, thanks to Professor Sabine Ehrhart).

St. Louis nie cieszy się niestety dobrą reputacją. Sięgając jeszcze lat 80., czyli epoki tzw. „Les événements”, aż po współczesne kradzieże samochodów w Nouméa - dokonywane ponoć przez chłystków z okolicy - nic tu przybysza nie przyciąga (dane mi to było do zrozumienia już na lotnisku, kiedy to celnik zdziwił się bardzo, kiedy mu oznajmiłam, że zamieszkam w St. Louis). A jednak, perełkami wydały mi się wczoraj mijane „cases” [kaz] – tradycyjne domostwa miejscowej ludności Kanak, kryte strzechą, które dziś służą w wiosce głównie jako sale zebrań.
Unfortunately, St. Louis does not have a good reputation. Since the period of “les événements” in the 1980s, up until the recent car thefts in Nouméa (blamed on “les villageois” de St. Louis) – the tribu has earned itself a rather negative image in the south (I could sort of sense it already at the airport when the customs officer seemed somewhat surprised upon hearing that I would be staying in St. Louis). Nonetheless, the beautiful “cases” – traditional Kanak houses, nowadays mainly used for meetings - seen yesterday, have so far left me with a very poetic image of this neighborhood.

Ja sama też mieszkam tu w „la case” (!). Kryty strzechą i wykończony drewnem, budynek służył wcześniej jako miejsce większych imprez. W jednej jego części znajduje się moje studio. Narcisse meblował je przez kilka ostatnich dni. Mam tu swój pokoik z wiklinianym fotelem, sekretarzykiem, szafką nocną i – co najważniejsze – pięknymi drewnianymi słupami („les poteaux”), rzeźbionymi na wzór totemów – ku czci przodków. Architektura „la case”, droga do niej wiodąca, „les poteaux”… - w tradycji Kanak wszystko ma swoje szczególne znaczenie i symbolikę, które – mam nadzieję – już niedługo przyjdzie mi nieco poznać.
I actually happen to live in a „case” too! “Paille-roofed” (I forget how o say “paille” in EnglishL) and with wooden elements - before the building was used to hold bigger parties. My studio has been furnished in one of its ends. Narcis spent several days preparing this cozy corner before my arrival. Apart from bed, a closet, and a small sofa – in my room there are three traditional “poteaux” – wooden totem-like pillars sculpted by Nassis and his family to honor the ancestors. These “poteaux,” as well as the overall architecture of the “case” and the path leading to it, all have a special symbolic meaning in the Kanak tradition. In the months to come I hope to learn more about the local beliefs…

New Caledonia – New Chapter

Two months at home in Warsaw were a long but necessary break from my Watson travels. Fortunately, now the leg is like new and two days ago I finally boarded the plane – which this time took me to New Caledonia, a French overseas territory whose population within the next decade is to decide (via a referendum) whether the island should remain a French dependency or become an independent country.

New Caledonia is one of the French territories situated furthest from the Hexagon. Located about 1700 km east of Australia and approximately the same distance north of New Zealand, the island can be reached from France via South Korea or via Japan, duration of both itineraries being over 25 hours.

For me arriving in NC is like opening a new chapter. I am above all thrilled that I could come here despite the fact that just three months ago I survived an accident whose consequences might have totally changed my Watson, if not life, plans. Luckily, today I am back on my track, and actually – I happened to arrive in Nouméa more-or-less on the day I would have arrived here had there been no complications.

Moving from Europe to the South Pacific has been like meeting a snowman in the desert. There is a 9-hour time difference between Warsaw/Paris and Nouméa, and the local summer is shifted with the European winter (so now we are entering winter here, or what is called “la saison fraîche”). Yet, more than that, moving from one Watson destination to another always implies new discoveries, new friends, and new adventures. Some of my reflections – to follow…

Leaving on a jet plane

From the brochure Responsibilities & Guidelines for Fellows 2008-2009:
“Fellowship funds may be used for only one trip from and to the United States, unless a flight connects through such cities as Los Angeles, New York, or Miami when flying from one continent to another or if the reason for the return is a health or personal emergency. If such an emergency occurs, you should contact the fellowship office as soon as possible in order to determine if the situation warrants a return to the United States.”
(clearly, in my case, not the US but Poland)
On Thursday, February 19, I was ultimately obliged to temporarily interrupt my Watson adventure. Escorted to the airport by Chantal and Victorio (and also greeted goodbye by Yourek), and for medical reasons accompanied during the entire journey by Wilfrid, I boarded the CorsairFly plane to Paris, and from there to Warsaw.

It felt strange to so unpredictably find myself in this situation.
Suddenly an active project turns into a passive period of convalescence.
Day after day I have been forced to remain in bed, not counting the short walks to the bathroom.
Worst of all, I do not know how long the treatment might take.
Will I soon be able to continue my Creole journey?

After the first 7.5 months of the Watson voyage, I am taking home all the beautiful memories from Guadeloupe, Martinique, and the Seychelles. I hope to be able to continue the project very soon…

Zanmi Gwadloup

Cette galerie est consacrée à tous ceux qui ont rendu mon deuxième séjour en Guadeloupe inoubliable. Merci !
(I dedicate this gallery to all my friends in Guadeloupe. Thank you for all the fantastic memories!)

-MY-

Nie pamiętam już, jaką piosenkę zanuciłam Jurkowi w sierpniu, kiedy po raz drugi spotkaliśmy się w piekarni – tej bliżej plaży w Gosier. Aria operowa to to nie była, a jednak temu Polakowi mieszkającemu od wielu lat na Gwadelupie głos mój spodobał się na tyle, że już po kilku tygodniach otrzymałam od niego na krążku pierwszą wersję linii melodycznej utworu, który on sam ochrzcił tajemniczym tytułem „M”.
I cannot recall now which song I sang to Yourek in August, when we met for the second time at the bakery in Gosier, located closer to the beach. It certainly was not a great opera aria, yet Yourek apparently liked it. So much so, that only a few weeks later I received from this Polish emigrant – who has been living in Guadeloupe for many years now – the first arrangement of what he so mysteriously titled “M”.

W międzyczasie Jurek pochwalił mi się próbką swojego dotychczasowego dorobku muzycznego. Na płycie zgrał mi może z dziesięć utworów na wszelkie instrumenty (ale przede wszystkim na trąbkę) i w różnych stylach (romantyzm przeplatany rytmami karnawału, sambą, etc.). Jedno nagranie szczególnie wpadło mi w ucho i za zgodą autora dopisałam do melodii prosty tekst i opatrzyłam tytułem: „Jesteś tu” (później przemianowane na „Tu es là”).
Yet even before I first listened to “M,” Yourek shared with me some of his earlier compositions. On the CD there were about ten melodies for various instruments (yet for the trumpet above all) and of all music styles (ranging from some romantic work, to a Carnival composition, to a samba, etc.). Among these I particularly liked one melody. With the author’s permission I wrote lyrics and titled the new song: „Jesteś tu” (later also known as „Tu es là”).

Podczas mojego dwumiesięcznego pobytu na Seszelach Jurek nadal dla mnie komponował, a ja wsłuchiwałam się w każdy z nowych utworów, by najpierw przesłać pierwsze komentarze autorowi, a następnie zabrać się do pisania tekstów. Praca była o tyle ciekawa, że wiersze po polsku tłumaczyłam potem kolejno na angielski i francuski. Wszystkie trzy wersje rozsyłałam do korekty zaprzyjaźnionym miłośnikom języka w Polsce (Ani), Stanach Zjednoczonych (Kayli) i we Francji (Wilfridowi). Tak powstał projekt nagrania międzynarodowego albumu, który nieco później zatytułowaliśmy z Jurkiem „-MY-”: M – Magda, Y – Yourek.
Yourek continued composing for me even when I was in the Seychelles. We communicated via email. I carefully listened to each of his new works, to then send him my comments, and to next begin writing lyrics. The work was the more interesting given that, having finished the first draft in Polish, I would then translate each poem in English and in French. Friends in Poland (Ania), United States (Kayla), and in France (Wilfrid) corrected my texts and helped me nicely phrase each sentence. Here is how the project of an international CD was born. A bit later together with Yourek we titled it “-MY-,” which stands for: M – Magda, Y – Yourek.

Jeszcze będąc na Seszelach poznałam lokalnego uznanego artystę-malarza, Colberta Nourrice. Dzieła Colberta urzekły mnie swą prostotą i żywą kolorystyką. W porozumieniu z Jurkiem i z „Watsonem” umówiłam się z artystą na wykonanie projektu okładki do powstającego albumu. W galerii w Anse aux Pins Colbert zaprezentował mi swe dotychczasowe dzieła. Na podstawie oglądanych motywów razem ustaliliśmy, co wdzięcznie oddałoby serce Seszeli i kwintesencję „-MY-”. Po kilku tygodniach powstało symboliczne dzieło w barwach piasku, pomarańczy i zachodzącego słońca – obraz idealnie oddający mój zamysł. Jeszcze w trakcie pracy Colbert parokrotnie pokazywał mi postępy. Wyznał przy tym, że moje zamówienie tak go zainspirowało, że w międzyczasie powstało kilka podobnych mu wersji. Jednak oryginał trafił w moje ręce i już po kilku tygodniach figurował na wstępnym projekcie okładki albumu.
While in the Seychelles I met a recognized local painter, Colbert Nourrice. Colbert’s works are delightfully colorful and simple. With the Watson Organization’s permission and having discussed the matter with Yourek, I asked Colbert to make a cover design for our album. In his gallery in Anse aux Pins I compared some of Colbert’s earlier works, which served as an inspiration for what would nicely portray the soul of the Seychelles and the quintessence of “-MY-.” After several weeks, having from time to time showed me the work in progress, Colbert finally shared with me the ultimate result – a beautiful symbolic painting in the colors of sand, oranges, and the setting Sun. The work fully met my expectations. Apparently, Colbert also liked the idea as, seemingly inspired by the painting for me, at the same time he made several similar projects. Yet the original version was mine. Within a few weeks the painting became a component of the “-MY-” album cover.

W grudniu, tuż po moim powrocie na Gwadelupę, dość przypadkowo poznałam Michaëla, który na pewnym wieczorku literackim zainteresował mnie wykonywanym przez siebie slamem. Teksty Michaëla są pełne wymowy, a głos – silny i głęboki. Ten aktor-amator Martynikańskiego pochodzenia, deklamując akompaniuje sobie na bębnie Ka. Właśnie takiego lokalnego brzmienia potrzebowaliśmy z Jurkiem, by nadać kolorytu naszemu wspólnemu muzycznemu przedsięwzięciu.
Just after my return to Guadeloupe in December last year I met Michaël – a Martiniquais musician-amateur, who writes and performs his own slam with the drum Ka accompaniment. Michaël’s texts have a profound meaning and his voice is deep and strong. With Yourek we had been thinking of adding this sort of a local sound to enrich the selection we had so far. Hearing Michaël on that Tuesday night was a fantastic discovery.

Michaël z marszu odniósł się do projektu bardzo entuzjastycznie. Nie tylko zezwolił nam na uwzględnienie jednego z jego utworów („Ouvè tchèw”) na planowanej płycie, ale też udzielił się przy nagrywaniu innej z naszych wcześniejszych kompozycji, „Souvenirs de septembre”. Kilka z sesji nagraniowych odbyło się u Michaëla w domu, że nie wspomnę o późniejszych celebracjach.
From the start Michaël was very enhusiastic about the project. Not only did he agree to record one of his works for us, “Ouvè tchèw,” but also participated in recording of one of our earlier songs, “Souvenirs de septembre.”

By płyta oddawała pełną gamę inspiracji, jeszcze na jesieni zwróciłam się do autora hymnu Seszeli i zaprzyjaźnionego muzyka – Davida André, o pomoc w tłumaczeniu jednego z utworów na kreolski Seselwa. W ten sposób „Tu es là” uzyskało nowe oblicze, „Ou lanmenm”. Natomiast już na Gwadelupie znajomy Chantal, Serge, pomógł mi przełożyć fragmenty „Souvenirs de septembre” na lokalny kreolski. Zresztą i sama Chantal zgodziła się uczestniczyć w nagraniu tego utworu. Dawna chórzystka znanych solistów Gwadelupy, moja sąsiadka bardzo profesjonalnie odniosła się do zadania, co zostało udokumentowane na kilku zdjęciach.
For the album to fully reflect all of our inspirations, in the fall I asked the author of the national anthem of the Republic of Seychelles, David André, to help me translate one of my and Yourek’s songs in Kreyol Seselwa. “Tu es là” has since been given the alternative title “Ou lanmenm.” Upon my return to Guadeloupe I asked a Chantal’s friend, Serge, to help me translate yet another song in the Gwada Kreol. Chantal then kindly agreed to participate in the recording. Having in the past worked with many local musicians as a choriste, she was very professional while recording, which was documented in the photos.

Najbardziej jednak całej sprawie przysłużył się autor pomysłu, Jurek. Po miesiącach komponowania i wprowadzania poprawek do projektów melodii, już podczas nagrywania całkowicie oddał się on „masteringowi” płyty. Z zapałem odsłuchiwał nagrane utwory, by potem godzinami regulować natężenie poszczególnych elementów. Pomocą techniczną wiernie służył mu w tamtym okresie zaprzyjaźniony Jean-Luc. Do samego dnia tłoczenia płyt Jurek co i raz wprowadzał kolejne korekty. Wskutek tej drobiazgowości i oddania sprawie jego domowe Nomad Studio na pewno wyprzedziło niejedną profesjonalną wytwórnię.
Yourek was the person who consecrated the most time and energy to the project. Having first spent many hours composing and making changes to his melodies, he then did his best when it came to mastering. He listened to each work many, many times, to meticulously correct any earlier errors and to balance various elements of each recording. His friend, Jean-Luc, was of great professional help at the time. Yourek kept making changes to the recording up until the day when he finally sent them for ultimate production. Nothing was ever 100% perfect. I am sure that given Yourek’s complete devotion, his home-based Nomad Studio would easily beat many professional companies.

18 lutego 2009 roku „-MY-” wreszcie ujrzało światło dzienne. Po miesiącach dyskusji, prób, nagrań i nanoszenia poprawek, pierwsze 50 krążków trafiło najpierw w Jurka, a potem i w moje ręce. Jeszcze tego samego dnia owocem wspólnej pracy podzieliliśmy się z przyjaciółmi…
(Bodajże 150 kolejnych płyt zostało wytłoczonych w połowie marca, po zakończeniu strajków od stycznia nękających wyspę.)
On February 18, 2009 “-MY-” finally came out! After many months of discussions, rehearsals, recordings, and correction-making, we finally received the first set of 50 brand-new CDs, which were distributed among friends…
(Yourek picked up 150 more CDs in mid-March; that was short after the end of the long-lasting strike, which had literally been blocking the island since January.)